Daily Current Affairs 1 February 2026 - चालू घडामोडी

१. भारतीय रेल्वेची पहिली LNG-डिझेल ड्युअल फ्युएल DEMU ट्रेन – हरित आणि स्वस्त रेल्वे वाहतूक | First LNG-Diesel Dual Fuel DEMU Train

प्रतिमा स्रोत / Image Credit: News on Air

भारतीय रेल्वेने साबरमती, अहमदाबाद येथे देशातील पहिली LNG (Liquefied Natural Gas)-डिझेल ड्युअल फ्युएल DEMU (Diesel Electric Multiple Unit) ट्रेन यशस्वीरित्या सुरू केली आहे. या उपक्रमाने प्रदूषण कमी करणे आणि इंधन खर्चात बचत करणे हा मुख्य उद्देश आहे. ही DEMU ट्रेन 1,400 HP क्षमतेच्या ड्युअल-फ्युएल प्रणालीने चालवली जाते ज्यात सुमारे 40% डिझेलचा पर्याय म्हणून LNG वापरले जाते. :contentReference[oaicite:0]{index=0}

• प्रकल्पाची ठिकाणे – साबरमती, अहमदाबाद येथे Indian Railways चे Integrated Coaching Depot (ICD). :contentReference[oaicite:1]{index=1}
• तंत्रज्ञान – ड्युअल-फ्युएल सिस्टममध्ये LNG डिझेलमध्ये सुमारे 40% पर्यंत बदलते. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
• प्रदूषण कमी – कार्बन डायऑक्साईड (CO₂) आणि नायट्रोजन ऑक्साईड (NOx) उत्सर्जनात लक्षणीय घट. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
• परीक्षण – 2,000+ किमी चाचणीनंतर नियमित प्रवासी सेवा सुरू. :contentReference[oaicite:4]{index=4}
• इंधन बचत – खर्चात दर वर्षी अंदाजे Rs 11.9 लाख प्रति Driving Power Car आणि Rs 23.9 लाख प्रति 8-कोच DEMU rake या रकमेची बचत अपेक्षित. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
• कार्यक्षमता – इंधन बचत, कमी डिझेल खर्च आणि स्वस्त वाहतूक. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

परीक्षा दृष्टिकोन: LNG – Liquefied Natural Gas; DEMU – Diesel Electric Multiple Unit; ड्युअल-फ्युएल ट्रेन – धूर उत्सर्जन कमी; गिरण्या मार्गांवर विस्तृत वापर. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

---

२. उत्तराखंडला ‘Best State for Aviation Promotion’ पुरस्कार | Uttarakhand Aviation Promotion Award

प्रतिमा स्रोत / Image Credit: ABP Live

उत्तराखंड राज्याला विमानसेवा प्रोत्साहन आणि एव्हिएशन परिसंस्थेच्या विकासासाठी “Best State for Aviation Promotion” हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला आहे. या पुरस्कारामुळे राज्याने आपल्या विमान, हेलिकॉप्टर सेवा आणि नागरी विमान सेवा विस्तारातील यशाची दखल घेतली आहे. :contentReference[oaicite:8]{index=8}

• पुरस्काराचे उद्दिष्ट – विमानसेवा क्षेत्रातील धोरण, कनेक्टिव्हिटी आणि प्रवासी सेवांचा विस्तार. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
• हेलिकॉप्टर सुविधा – दुर्गम आणि हिल स्टेशन भागांमध्ये कनेक्टिव्हिटी सुधारली. :contentReference[oaicite:10]{index=10}
• पर्यटनाला चालना – विशेषतः चारधाम यात्रा आणि पर्यटन विकासासाठी मदत. :contentReference[oaicite:11]{index=11}
• UDAN योजनेचा प्रभाव – सीमांत भागात विमानसेवा प्रोत्साहन. :contentReference[oaicite:12]{index=12}

परीक्षा दृष्टिकोन: विमानसेवा प्रोत्साहन; सर्वोत्तम राज्य – उत्तराखंड; कनेक्टिव्हिटी, पर्यटन आणि नागरी विमान सेवा. :contentReference[oaicite:13]{index=13}

---

३. कर्नाटकमधील KFD (मंकी फीवर) मृत्यू आणि रोगाची गंभीरता | Kyasanur Forest Disease

प्रतिमा स्रोत / Image Credit: CDC (USA) / Wikimedia Commons

कर्नाटकमधील तिर्थहल्ली तालुक्यातील 29 वर्षीय व्यक्तीचा Kyasanur Forest Disease (KFD) किंवा मंकी फीवरमुळे मृत्यू झाला आहे. हा आजार मुख्यतः जंगल भागातील टिक (tick) च्या चाव्यामुळे पसरतो आणि गंभीर परिणाम निर्माण करू शकतो. :contentReference[oaicite:14]{index=14}

• रोग प्रकार – Tick-borne Viral Disease (व्हायरल आजार). :contentReference[oaicite:15]{index=15}
• लक्षणे – ताप, डोकेदुखी, थकवा, रक्तस्राव, न्यूरोलॉजिकल गुंतागुंत. :contentReference[oaicite:16]{index=16}
• पर्यावरण – जंगल आणि झाडांनी भरलेले भाग. :contentReference[oaicite:17]{index=17}
• प्रसार – व्यक्ती-ते-व्यक्ति थेट प्रवेश नसून संक्रमित टिकेच्या माध्यमातून. :contentReference[oaicite:18]{index=18}

परीक्षा दृष्टिकोन: KFD – Kyasanur Forest Disease; संक्रमणाचे माध्यम – टिक; गंभीर लक्षणे. :contentReference[oaicite:19]{index=19}

---

४. भारतात प्रथमदांदाच नोंद झालेले दुर्लभ जम्पिंग स्पायडर | Rare Jumping Spider Recorded in India

Photo Credit: Special Arrangement

संशोधकांनी आसाममधील Inner Line Reserved Forest मध्ये Colyttus bilineatus या दुर्मिळ जम्पिंग स्पायडर प्रजातीची भारतात प्रथमच नोंद केली आहे. ही शोध जैवविविधतेच्या संवर्धनाच्या दृष्टीने महत्वाची आहे. :contentReference[oaicite:20]{index=20}

• प्रजाती – Colyttus bilineatus, Salticidae कुटुंबातील जम्पिंग स्पायडर. :contentReference[oaicite:21]{index=21}
• ठिकाण – आसाम, Inner Line Reserved Forest. :contentReference[oaicite:22]{index=22}
• महत्त्व – देशाच्या जैवविविधतेमध्ये नवीन नोंद. :contentReference[oaicite:23]{index=23}
• वैज्ञानिक मूल्य – जम्पिंग स्पायडरचा शास्त्रीय अभ्यास. :contentReference[oaicite:24]{index=24}

परीक्षा दृष्टिकोन: जम्पिंग स्पायडर; Salticidae कुटुंब; जैवविविधता. :contentReference[oaicite:25]{index=25}

---

५. भारत-EU मुक्त व्यापार कराराअंतर्गत EU बँकांना १५ शाखा उघडण्याची परवानगी | India Allows EU Banks 15 Branches under FTA

भारताने भारत-युरोपियन युनियन (EU) मुक्त व्यापार करार अंतर्गत EU बँकांना चार वर्षांच्या कालावधीत एकूण १५ शाखा उघडण्याची परवानगी दिली आहे. हा निर्णय वित्तीय सेवा क्षेत्रात परदेशी सहभाग वाढवण्याचा भारताचा धोरणात्मक घाट आहे. :contentReference[oaicite:26]{index=26}

• बँक शाखा – ४ वर्षांत १५ शाखा उघडण्यास परवानगी. :contentReference[oaicite:27]{index=27}
• FDI धोरण – विमा क्षेत्रात 100% आणि बँकिंग सेवेत 74% FDI. :contentReference[oaicite:28]{index=28}
• सेफगार्ड – राष्ट्रीय सुरक्षा आणि आवश्यक धोरणात्मक carve-outs राखली गेली आहेत. :contentReference[oaicite:29]{index=29}
• फायदे – जागतिक वित्तीय बाजारात भारताचे एकात्मिक स्थान मजबूत होत आहे. :contentReference[oaicite:30]{index=30}

परीक्षा दृष्टिकोन: India-EU FTA; EU बँक शाखा; FDI मर्यादा; वित्तीय सेवा क्षेत्र. :contentReference[oaicite:31]{index=31}

---

६. दोन वर्षांच्या बाळाने Guinness World Records मध्ये दोन विक्रम | Toddler Sets Two Guinness Records

मँचेस्टर (UK) येथील दोन वर्षांचा Jude Owens या लहान बाळाने Guinness World Records मध्ये दोन विक्रम स्थापित केले आहेत. त्याने स्नूकर आणि पूल ट्रिक शॉट्समध्ये असाधारण कौशल्य दाखवून जागतिक कीर्तिमान मिळवले आहे. :contentReference[oaicite:32]{index=32}

• पहिला विक्रम – सर्वात कमी वयात पूल बँक शॉट पूर्ण करणे. :contentReference[oaicite:33]{index=33}
• दुसरा विक्रम – स्नूकरमध्ये डबल पॉट करणे. :contentReference[oaicite:34]{index=34}
• वय – २ वर्षे. :contentReference[oaicite:35]{index=35}
• महत्त्व – खेळ कौशल्यात अपवादात्मक कामगिरी. :contentReference[oaicite:36]{index=36}

परीक्षा दृष्टिकोन: Guinness World Records; ट्रिक शॉट स्पर्धा; खेळातील विक्रम. :contentReference[oaicite:37]{index=37}

---

७. केंद्रीय अर्थसंकल्पातील "लाल बॅग" का प्रतीक – इतिहास आणि महत्व | Why Red Bag Became Symbol of Budget

केंद्रीय अर्थसंकल्प (Union Budget) सादर करताना लाल रंगाची बॅग किंवा “बही-खाता” हे एक महत्त्वाचे प्रतीक बनले आहे. याचे मूळ ब्रिटिश पारंपारिक ब्रीफकेसमधून झाले आहे आणि नंतर भारतीय पारंपारिक लाल बही-खात्याने त्याचे रूपांतर झाले. :contentReference[oaicite:38]{index=38}

• ब्रिटिश संदर्भ – 1860 मध्ये ब्रिटिश चॅन्सलरने लाल ब्रीफकेस वापरला, ज्याला “Gladstone Box” म्हणून ओळखले जाते. :contentReference[oaicite:39]{index=39}
• लाल रंगाचे कारण – तो लक्ष वेधणारा आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्वाचा रंग आहे. :contentReference[oaicite:40]{index=40}
• भारतीय परंपरा – Nirmala Sitharaman यांनी 2019 मध्ये लाल बही-खात्याचा वापर सुरू केला आणि नंतर डिजिटल बजेटमध्ये टॅबलेट त्यात ठेवले जाते. :contentReference[oaicite:41]{index=41}
• प्रतीकात्मक अर्थ – जबाबदारी, शक्ति आणि अर्थव्यवस्थेच्या गंभीर निर्णयांचे प्रतीक. :contentReference[oaicite:42]{index=42}

परीक्षा दृष्टिकोन: लाल बही-खाता; ब्रिटिश परंपरा; अर्थसंकल्पातील प्रतीक; आधुनिक डिजिटल बजेट. :contentReference[oaicite:43]{index=43}

भारतातील हरित वाहतूक उपक्रम
जैवविविधता आणि पर्यावरण सुरक्षा
आर्थिक धोरण आणि मुक्त व्यापार करार
खेल आणि जागतिक कीर्तिमान