Daily Current Affairs May 2025- चालू घडामोडी
३ मे २०२५ साठीच्या MPSC, UPSC तसेच इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त चालू घडामोडी (Current Affairs May 2025) खाली दिलेल्या आहेत. A comprehensive article covering all the provided links, formatted for MPSC & UPSC exam preparation with मुख्य मुद्दे, ऐतिहासिक संदर्भ, आणि परीक्षेसाठी महत्त्व:
1. BBMB नियंत्रण विवाद – जल आणि ऊर्जा मंत्रालयाच्या अधिकारावर प्रश्नचिन्ह
BBMB Control Dispute Highlights Concerns Over Authority of Water and Power Ministries
🔹 मुख्य मुद्दे:
- पंजाब आणि हरियाणामधील जलवाटप तणावामुळे भाखरा ब्यास व्यवस्थापन मंडळ (BBMB) च्या अधिकारावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले.
- BBMB जलसंपत्तीऐवजी ऊर्जा मंत्रालयाच्या अखत्यारीत असल्याने जलवाटप निर्णयांवर प्रभाव पडतो.
- हरियाणाच्या प्रभावामुळे BBMB निर्णय प्रक्रियेत पक्षपात होत असल्याचा आरोप.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (जल व्यवस्थापन आणि आंतरराज्यीय विवाद)
- BBMB 1966 च्या पंजाब पुनर्रचना कायद्यानुसार स्थापन झाले, परंतु त्याचा मूळ उद्देश सिंचनासाठी जलवाटप होता.
- ऊर्जा निर्मितीसाठी जलवाटप केल्याने पंजाबला उन्हाळ्यात पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- जल व्यवस्थापन: आंतरराज्यीय जलवाटप विवाद आणि त्याचे परिणाम.
- आंतरराज्यीय विवाद: BBMB च्या निर्णय प्रक्रियेतील पारदर्शकतेचे महत्त्व.
2. पहलगाम दहशतवादी हल्ला – LOC तणाव वाढला
Pahalgam Terror Attack: Jammu and Kashmir LoC Tension
🔹 मुख्य मुद्दे:
- पहलगाममध्ये दहशतवादी हल्ला, 26 नागरिकांचा मृत्यू.
- भारत-पाकिस्तान सीमेवर सलग 9 दिवस गोळीबार, संघर्ष वाढला.
- भारताने FATF च्या ग्रे लिस्टमध्ये पाकिस्तानला पुन्हा समाविष्ट करण्याचा विचार.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा आणि दहशतवाद विरोधी धोरण)
- पहलगाम हल्ल्यामुळे भारताने पाकिस्तानसोबतचे व्हिसा आणि राजनैतिक संबंध कमी केले.
- पाकिस्तानने 450 किमी श्रेणीच्या अब्दाली क्षेपणास्त्राची चाचणी घेतली, तणाव वाढला.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा: भारत-पाकिस्तान संबंध आणि दहशतवाद विरोधी धोरण.
- संरक्षण धोरण: LOC तणाव आणि भारताच्या रणनीती.
3. दिल्ली कोर्टाने सोनिया गांधी, राहुल गांधींना नोटीस पाठवली
Delhi Court Issues Notice to Sonia Gandhi, Rahul Gandhi in National Herald Case
🔹 मुख्य मुद्दे:
- राष्ट्रीय हेराल्ड मनी लॉन्डरिंग प्रकरणात दिल्ली कोर्टाने सोनिया आणि राहुल गांधींना नोटीस पाठवली.
- ED ने ₹988 कोटींच्या आर्थिक गैरव्यवहाराचा आरोप केला.
- यंग इंडियन कंपनीद्वारे राष्ट्रीय हेराल्डच्या मालमत्तेचा गैरवापर झाल्याचा आरोप.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (आर्थिक गैरव्यवहार आणि कायदेशीर प्रक्रिया)
- 2014 मध्ये BJP नेते सुब्रमण्यम स्वामी यांनी तक्रार दाखल केली होती.
- ED ने 2025 मध्ये आरोपपत्र दाखल केले, ज्यात सोनिया आणि राहुल गांधी आरोपी म्हणून नमूद.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- आर्थिक गैरव्यवहार: राजकीय नेत्यांवरील आर्थिक गैरव्यवहाराचे परिणाम.
- कायदेशीर प्रक्रिया: PMLA कायद्याचा अभ्यास.
4. दिल्लीमध्ये 400 इलेक्ट्रिक देवी बसेस सुरू
CM Gupta Inaugurates 400 Electric Devi Buses
🔹 मुख्य मुद्दे:
- दिल्लीच्या मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांनी 400 नवीन इलेक्ट्रिक बसेस सुरू केल्या.
- DEVi योजना अंतर्गत सार्वजनिक वाहतूक सुधारण्याचा प्रयत्न.
- 2025 अखेरपर्यंत 2,080 अधिक इलेक्ट्रिक बसेस जोडण्याची योजना.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (पर्यावरण आणि वाहतूक धोरण)
- दिल्लीतील प्रदूषण 45% वाहनांमुळे होते, त्यामुळे इलेक्ट्रिक वाहतूक धोरण महत्त्वाचे.
- DEVi बसेस महिलांसाठी विशेष आरक्षित जागा आणि GPS ट्रॅकिंगसह सुसज्ज.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- पर्यावरण: प्रदूषण नियंत्रणासाठी इलेक्ट्रिक वाहतूक धोरण.
- वाहतूक धोरण: सार्वजनिक वाहतूक सुधारण्याचे उपाय.
5. युनिव्हर्सिटी ऑफ यॉर्क मुंबईत 2026 पर्यंत नवीन कॅम्पस सुरू करणार
University of York to Open Mumbai Campus by 2026 Offering AI, Business, and Creative Courses
🔹 मुख्य मुद्दे:
- युनिव्हर्सिटी ऑफ यॉर्कने मुंबईत नवीन कॅम्पस सुरू करण्याची घोषणा केली.
- AI, सायबर सुरक्षा, व्यवसाय, अर्थशास्त्र आणि क्रिएटिव इंडस्ट्रीसाठी अभ्यासक्रम उपलब्ध असतील.
- UGC मान्यता मिळाल्यानंतर 2026 मध्ये पहिल्या विद्यार्थ्यांचा प्रवेश सुरू होणार.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (शिक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य)
- युनिव्हर्सिटी ऑफ यॉर्क ही UK मधील प्रतिष्ठित संशोधन संस्था आहे.
- भारत-UK सहकार्य अंतर्गत उच्च शिक्षणाच्या संधी वाढवण्याचा प्रयत्न.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- शिक्षण: भारतातील आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठांचे विस्तार धोरण.
- आंतरराष्ट्रीय सहकार्य: भारत-UK शिक्षण भागीदारीचे महत्त्व.
6. सर्वोच्च न्यायालयाने मध्यस्थी विधेयकात सुधारणा करण्याची मागणी केली
SC Urges Law Minister to Make Changes in Arbitration Bill
🔹 मुख्य मुद्दे:
- सर्वोच्च न्यायालयाने मध्यस्थी आणि समेट विधेयक 2024 मध्ये सुधारणा करण्याची मागणी केली, कारण त्यात काही प्रक्रियात्मक त्रुटी आढळल्या.
- न्यायालयाने विधेयकातील अस्पष्टता दूर करण्यासाठी कायदा मंत्रालयाला पुनरावलोकन करण्याचे निर्देश दिले.
- मध्यस्थी प्रक्रियेत गैर-सहभागी पक्षांना समाविष्ट करण्याच्या अधिकाराबाबत विधेयकात स्पष्टता नसल्याचे न्यायालयाने नमूद केले.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (कायदेशीर सुधारणा आणि न्यायव्यवस्था)
- भारताने 1940 मध्ये मध्यस्थी कायदा लागू केला, जो 1996 मध्ये सुधारित करण्यात आला.
- 2024 विधेयक हे 1996 च्या कायद्याच्या सुधारित आवृत्तीवर आधारित आहे, परंतु न्यायालयाने त्यातील त्रुटी दाखवून दिल्या.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- कायदेशीर सुधारणा: मध्यस्थी कायद्याचे महत्त्व आणि त्यातील सुधारणा.
- न्यायव्यवस्था: न्यायालयाच्या निर्णयांचा कायद्यावर प्रभाव.
7. जागतिक पत्रकार स्वातंत्र्य 2025 मध्ये सर्वात कमी स्तरावर
Global Press Freedom at All-Time Low in 2025, RSF Says
🔹 मुख्य मुद्दे:
- Reporters Without Borders (RSF) च्या अहवालानुसार जागतिक पत्रकार स्वातंत्र्य 2025 मध्ये ऐतिहासिक नीचांकी स्तरावर पोहोचले.
- अमेरिकेतील पत्रकार स्वातंत्र्यावर मोठा परिणाम, विशेषतः सरकारी हस्तक्षेपामुळे.
- युरोपमध्ये पत्रकारांना सर्वाधिक स्वातंत्र्य मिळते, तर चीन, उत्तर कोरिया आणि एरिट्रिया सर्वात कमी रँकिंगमध्ये.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (मीडिया स्वातंत्र्य आणि लोकशाही)
- RSF 2002 पासून जागतिक पत्रकार स्वातंत्र्य निर्देशांक प्रकाशित करत आहे.
- भारत 2025 मध्ये 151 व्या स्थानावर आहे, जे 2024 च्या 159 व्या स्थानाच्या तुलनेत थोडे सुधारले आहे.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- लोकशाही: पत्रकार स्वातंत्र्य आणि त्याचा सामाजिक परिणाम.
- मीडिया धोरण: जागतिक स्तरावर पत्रकार स्वातंत्र्याचे महत्त्व.
8. पुनम गुप्ता यांनी RBI उपगव्हर्नर पदाचा कार्यभार स्वीकारला
Poonam Gupta Assumes Charge as Deputy Governor of Reserve Bank
🔹 मुख्य मुद्दे:
- पुनम गुप्ता यांनी भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या उपगव्हर्नर पदाचा कार्यभार स्वीकारला.
- त्यांना आर्थिक धोरण, वित्तीय स्थिरता आणि सांख्यिकी व्यवस्थापन विभागांचे नेतृत्व करण्याची जबाबदारी देण्यात आली.
- त्यांची नियुक्ती तीन वर्षांसाठी करण्यात आली असून ते जूनमध्ये MPC बैठकीत सहभागी होतील.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (आर्थिक धोरण आणि केंद्रीय बँक व्यवस्थापन)
- गुप्ता यांनी पूर्वी IMF आणि जागतिक बँकेत वरिष्ठ पदांवर काम केले आहे.
- त्यांनी राष्ट्रीय आर्थिक संशोधन परिषदेचे (NCAER) महासंचालक म्हणून कार्य केले आहे.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- आर्थिक धोरण: RBI च्या धोरणात्मक निर्णयांचा अभ्यास.
- केंद्रीय बँक व्यवस्थापन: आर्थिक स्थिरतेसाठी RBI ची भूमिका.
9. वैज्ञानिकांनी सर्वात प्रभावी सर्पविष प्रतिकारक विकसित केला
Man Exposes Himself to Lethal Snake Venom 856 Times, Helps Scientists Develop World's Most Broadly Effective Antidote
🔹 मुख्य मुद्दे:
- टिमोथी फ्रिडे यांनी स्वतःला 856 वेळा सर्पविषाच्या संपर्कात आणले, ज्यामुळे वैज्ञानिकांना व्यापक प्रभावी प्रतिकारक विकसित करता आला.
- त्यांच्या रक्तातील अँटीबॉडीज वापरून वैज्ञानिकांनी नवीन प्रतिकारक तयार केला, जो 19 प्रकारच्या सर्पविषावर प्रभावी आहे.
- हा प्रतिकारक WHO च्या सर्वात धोकादायक सर्पांच्या वर्गवारीतील विषावर प्रभावी असल्याचे सिद्ध झाले.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (वैद्यकीय संशोधन आणि जैविक सुरक्षा)
- परंपरागत प्रतिकारक घोडे किंवा मेंढ्यांच्या रक्तातून तयार केले जातात, परंतु हे नवीन तंत्रज्ञान मानवी अँटीबॉडीजवर आधारित आहे.
- WHO च्या अहवालानुसार दरवर्षी 81,000 ते 1,38,000 लोक सर्पदंशामुळे मृत्युमुखी पडतात.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- वैद्यकीय संशोधन: नवीन प्रतिकारक तंत्रज्ञान आणि त्याचा प्रभाव.
- जैविक सुरक्षा: सर्पदंश प्रतिबंध आणि उपचार.
10. वैज्ञानिकांनी मृत तार्याभोवती फिरणारा सर्वात थंड एक्सोप्लॅनेट शोधला
Coldest Exoplanet Orbiting a Dead Star Found by Scientists
🔹 मुख्य मुद्दे:
- James Webb Space Telescope (JWST) ने WD 1856+534 b नावाचा सर्वात थंड एक्सोप्लॅनेट शोधला.
- हा ग्रह एका मृत तार्याभोवती फिरतो आणि त्याचे तापमान -87°C आहे.
- हा ग्रह "फॉरबिडन झोन" मध्ये असूनही टिकून राहिला आहे, जे वैज्ञानिकांसाठी आश्चर्यकारक आहे.
🔹 ऐतिहासिक संदर्भ (खगोलशास्त्र आणि ग्रह संशोधन)
- JWST ने 2020 मध्ये हा ग्रह शोधला, परंतु नवीन निरीक्षणांमुळे त्याचे तापमान आणि संरचना स्पष्ट झाली.
- हा ग्रह एका पांढऱ्या बटू तार्याभोवती फिरतो, जे पूर्वी सूर्यासारखे होते.
🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व:
- खगोलशास्त्र: एक्सोप्लॅनेट संशोधन आणि त्याचे परिणाम.
- ग्रह संशोधन: मृत तार्यांच्या भोवती ग्रह टिकू शकतात का?
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा