Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

 

✈️ आकाश-तीर: भारताच्या संरक्षण स्वावलंबनाचा नवीन अध्याय
Akash-Teer: India’s AI-Powered, Satellite-Linked Integrated Strike System that Redefined Operation Sindoor

🔹 प्रस्तावना:

भारताच्या संरक्षण इतिहासात ‘ऑपरेशन सिंदूर’ हे एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरले आहे. या कारवाईमध्ये पारंपरिक युद्धतंत्रांपेक्षा अधिक, भारताच्या तांत्रिक प्रगतीचे दर्शन घडले. यामध्ये मुख्य भूमिका बजावणारी ‘आकाश-तीर’ प्रणाली ही एक संपूर्ण स्वदेशी, Artificial Intelligence (AI)-सक्षम, उपग्रह संलग्न, स्टेल्थ तंत्रावर आधारित हल्ला-प्रतिहल्ला प्रणाली आहे.

आकाश-तीरच्या माध्यमातून भारताने केवळ संरक्षण नव्हे तर आक्रमणात्मक सामर्थ्याचे जागतिक प्रदर्शन केले आहे. यामागे Defence Research and Development Organisation (DRDO), Bharat Electronics Limited (BEL), Indian Space Research Organisation (ISRO) आणि भारतीय तिन्ही सैन्यदलांची सखोल रणनीती आहे.

Akash-Teer: India’s AI-Powered, Satellite-Linked Integrated Strike System that Redefined Operation Sindoor


🔸 १. आकाश-तीरची पाश्र्वभूमी: युद्धातून जन्मलेली संकल्पना

1999 मध्ये झालेल्या कारगिल युद्धाच्या वेळी अमेरिका व इतर देशांनी भारतासाठी Global Positioning System (GPS) सेवा थांबवली होती. यामुळे युद्धात मोठे धोके ओढवले आणि भारताला स्वतंत्र नेव्हिगेशन प्रणाली असण्याचे महत्त्व समजले.

त्याच प्रेरणेतून 2014 नंतर भारताने ‘NAVIC (Navigation with Indian Constellation)’ ही स्वदेशी GPS प्रणाली विकसित केली. ही प्रणाली ISRO ने तयार केलेल्या उपग्रहांवर आधारित आहे, जी युद्धसमयीही कार्यरत राहते आणि 15 सें.मी. अचूकतेने लक्ष्यभेद सुनिश्चित करते.

Akash-Teer: India’s AI-Powered, Satellite-Linked Integrated Strike System


🔸 २. आकाश-तीर म्हणजे नेमकं काय?

‘आकाश-तीर’ ही पारंपरिक क्षेपणास्त्र किंवा ड्रोन्ससारखी एकच उपकरण नसून, ती एक एकात्मिक सैनिकी प्रणाली आहे जी विविध स्तरांवर एकत्र काम करते:

🔧 आकाश-तीरचे तांत्रिक अवयव:

अवयव

वैशिष्ट्य

🛰️ ISRO उपग्रह

रणांगणाचे प्रत्यक्ष चित्रण रिअल-टाइम मध्ये

🗺️ NAVIC GPS

स्वदेशी मार्गदर्शन प्रणाली

🛩️ स्टेल्थ ड्रोन्स

स्वयंचलित, रडारला न दिसणारे, 5–10 किग्रॅ दारुगोळा

🧠 AI आधारित कमांड ग्रिड

निर्णयक्षम आणि स्वतंत्र कार्यक्षमतेची प्रणाली

🛡️ BEL नियंत्रण केंद्र

फील्डमध्ये सहज बसवता येणारी आणि सुरक्षित कम्युनिकेशन प्रणाली

📡 मल्टी-लेयर रडार

तिन्ही स्तरांवरील लक्ष्यांचा शोध घेणारे सेन्सर्स

 

हे सर्व घटक एकत्र करून तयार होते Akash-Teer IACCS (Integrated Air Command and Control System), जी शत्रूच्या पातळीत कोणतेही लक्ष्य त्वरित आणि अचूकपणे निष्क्रिय करू शकते.

🔸 ३. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आकाश-तीरची तुलना

 इस्रायलचा Iron Dome

  • रॉकेट हल्ल्यांवर त्वरित प्रतिक्रिया देणारी प्रणाली.
  • परंतु ती संरक्षणात्मक असून त्यात स्वयंचलित आक्रमण क्षमतांचा अभाव आहे.

चीनचा HQ‑9

  • संरक्षणक्षम क्षेपणास्त्र प्रणाली.
  • विदेशी GPS आणि निर्णय प्रणालीवर अवलंबून.

अमेरिकेची IBCS (Integrated Battle Command System)

  • आक्रमण आणि संरक्षण दोन्हीचा समावेश.
  • परंतु पूर्णतः स्वदेशी किंवा स्वायत्त नाही.

➡️ भारताची ‘आकाश-तीर’ प्रणाली हे या सर्वांपेक्षा पुढे जाते कारण ती:

  • AI सुसज्ज आहे
  • स्वदेशी उपग्रहांवर आधारित आहे
  • स्वतःचे निर्णय घेते
  • निर्णयातून लक्ष्याचा विनाश करते

🔸 ४. तुर्कीच्या Bayraktar TB‑2 विरुद्ध आकाश-तीर

तुर्कीने विकसित केलेले Bayraktar TB‑2 UAVs (Unmanned Aerial Vehicles) हे अलीकडच्या युद्धांमध्ये (विशेषतः नागोर्नो-काराबाख) मोठ्या प्रमाणावर वापरले गेले. पाकिस्तानलाही शेकडो TB‑2 तुर्कीने पुरवले होते.

परंतु:

वैशिष्ट्य

Bayraktar TB‑2

Akash-Teer

नियंत्रण

मॅन्युअल / अर्धस्वयंचलित

AI आधारित स्वयंचालित

नेव्हिगेशन

विदेशी GPS

NAVIC GPS (स्वदेशी)

स्टेल्थ

मध्यम

उच्च

आक्रमण तंत्र

शस्त्र बसवलेले ड्रोन्स

उपग्रह-समन्वित लक्ष्योन्मूलन

 

➡️ निष्कर्ष: आकाश-तीर ही बैरक्तारपेक्षा अधिक स्वयंचालित, अचूक, आणि रडार-अदृश्य आहे.

🔸 ५. पाकिस्तान-चीन युतीवर भारतीय उत्तर

पाकिस्तानच्या हवाई सुरक्षेसाठी चीनने पुरवलेली प्रणाली, तसेच अमेरिकेची “Early Warning and Control System” आणि अँटी-ड्रोन रडार्स — आकाश-तीरसमोर निष्प्रभ ठरले.

‘आकाश-तीर’च्या फ्रिक्वेन्सी, रडार प्रतिबिंब, आणि डेटा-एनक्रिप्शन इतक्या प्रगत आहेत की पाकिस्तानच्या कोणत्याही तंत्राने त्याचा शोध घेता आला नाही.

🔸 ६. राष्ट्रीय धोरण व भविष्याचा मार्ग

‘आकाश-तीर’ हे भारतासाठी केवळ तंत्रज्ञान नव्हे, तर एक राजकीय, सामरिक, आणि आर्थिक स्वायत्ततेचं प्रतीक आहे.
या तंत्रज्ञानाच्या जोरावर भारत आता:

  • आपल्या सीमांचा निर्णयक्षमतेने बचाव करू शकतो,
  • प्रतिकारशक्तीला आक्रमणक्षमतेच्या मार्गाने उत्तर देऊ शकतो,
  • आणि जगभर संरक्षण निर्यात क्षेत्रात स्वतःची ओळख निर्माण करू शकतो.

📚 परीक्षा दृष्टिकोनातून (MPSC/UPSC तयारी):

  • DRDO – Defence Research and Development Organisation
  • BEL – Bharat Electronics Limited
  • ISRO – Indian Space Research Organisation
  • NAVIC – Navigation with Indian Constellation
  • AI – Artificial Intelligence
  • IBCS – Integrated Battle Command System
  • UAV – Unmanned Aerial Vehicle
  • IACCS – Integrated Air Command and Control System

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  2 जून 2025: जागतिक आणि राष्ट्रीय चालू घडामोडी | Current Affairs in Marathi 🔹 प्रस्तावना आजच्या चालू घडामोडी (Current Affairs in Marathi) मध्ये आपण शिक्षण , संरक्षण , पर्यावरण , आरोग्य , आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि आर्थिक धोरण या क्षेत्रांतील महत्त्वाच्या घटनांचा सविस्तर आढावा घेतला आहे . ही माहिती MPSC, UPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे . 1. गोवा 100% साक्षर राज्य घोषित : ULLAS कार्यक्रमाचा प्रभाव | Goa Achieves Full Literacy Under ULLAS Programme 🔹 संदर्भित संस्था : ULLAS Nav Bharat Saaksharta Karyakram, गोवा सरकार 🔹 स्थान : गोवा , भारत 🔹 संदर्भित ऐतिहासिक घटना : शिक्षण धोरण आणि साक्षरता अभियान मुख्य मुद्दे : • ULLAS कार्यक्रमांतर्गत गोवा 100% साक्षर राज्य घोषित झाले आहे . • NEP 2020 अंतर्गत शिक्षण क्षेत्रात सुधारणा आणि स्वयंसेवकांच्या सहभागामुळे हे यश मिळाले . • 15 वर्षांवरील नागरिकांसाठी साक्षरता अभियान राबवण्यात आले . 2. भारतीय सैन्याचे क्षमता विकास प्...
वाचा.....

यशोगाथा (Success Story) - संतोष खाडे (पोलीस उपअधीक्षक/ DySP)

इमेज
यशोगाथा - संतोष खाडे | MPSC Success Story आई-वडिलांच्या हातातील कोयता सोडण्यासाठी त्याने MPSC चा अभ्यास अन् बनला अधिकारी संतोष खाडे यांची संघर्षगाथा फक्त एका व्यक्तीच्या यशाची कहाणी नाही, तर ती जिद्द, कठोर परिश्रम आणि आशावादाच्या अद्वितीय संगतीची कथा आहे. ऊसतोड मजुराच्या घरात जन्मलेला हा तरुण, परिस्थितीने घडवलेल्या कठीण वाटांवरून प्रवास करत, अपयशाला सामोरा गेला आणि अखेर पोलीस उपअधीक्षक (DySP) पदावर पोहोचला. त्यांच्या आयुष्याची ही कहाणी अशक्य वाटणाऱ्या स्वप्नांना सत्यात उतरवण्याची प्रेरणा देते. हा प्रवास केवळ व्यक्तिगत यशाचा नसून, शिक्षण आणि आत्मविश्वासाच्या बळावर सामाजिक परिवर्तन घडवण्याच्या संकल्पाचा आहे. चला, संतोष खाडे यांच्या आयुष्याचा हा प्रेरणादायी प्रवास उलगडूया! DySP संतोष खाडे यांची यशोगाथा Success Story !! 🔗 MPSC च्या यशोगाथा वाचण्यासाठी क्लिक करा : यश...
वाचा.....

Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  1 जून 2025: जागतिक आणि राष्ट्रीय चालू घडामोडी | Current Affairs in Marathi 🔹 प्रस्तावना आजच्या चालू घडामोडी (Current Affairs in Marathi) मध्ये आपण पर्यावरणीय संकट , अंतराळ संशोधन , ई - कॉमर्स नियमन , स्वच्छता अभियान , राष्ट्रीय सुरक्षा , जागतिक आरोग्य , अर्थव्यवस्था आणि जैवविज्ञान या क्षेत्रांतील महत्त्वाच्या घटनांचा सविस्तर आढावा घेतला आहे . ही माहिती MPSC, UPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे . 1. जागतिक हिमनद्या वितळण्याचा वेग वाढला : हवामान संकटाचा प्रभाव | Global Glacier Melting Accelerates Amid Climate Crisis 🔹 संदर्भित संस्था : संयुक्त राष्ट्र संघ (UN), जागतिक हवामान संघटना (WMO) 🔹 स्थान : जागतिक स्तरावर 🔹 संदर्भित ऐतिहासिक घटना : हिमनद्या वितळण्याचा वाढता वेग आणि त्याचा जलसंपत्तीवर परिणाम 🔹 मुख्य मुद्दे : संशोधनानुसार , जागतिक तापमानवाढीमुळे हिमनद्या वेगाने वितळत आहेत , ज्यामुळे समुद्राच्या पातळीत वाढ होत आहे . 2.7°C तापमानवाढ झाल्यास 75% हिम...
वाचा.....

Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  3 जून 2025: जागतिक आणि राष्ट्रीय चालू घडामोडी | Daily Current Affairs in Marathi 🔹 प्रस्तावना      आज दिनांक ३ जून २०२५ चे चालू घडामोडी (Daily Current Affairs in Marathi) हे स्पर्धा परीक्षा तयारीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. या लेखामध्ये आपण UPSC, MPSC, पोलीस भरती, तलाठी, सरळसेवा, तसेच इतर राज्य व केंद्र सरकारच्या परीक्षा लक्षात घेऊन राष्ट्रीय (National), आंतरराष्ट्रीय (International), आर्थिक (Economic), विज्ञान-तंत्रज्ञान (Science & Technology), क्रीडा (Sports), व पर्यावरण (Environment) क्षेत्रांतील महत्त्वाच्या चालू घडामोडींचा सविस्तर आढावा घेणार आहोत. हे चालू घडामोडी नोट्स स्वरूपात (Current Affairs Notes in Marathi) दिलेले असून, प्रत्येक घटक परीक्षेत उपयोगी पडेल याची हमी आहे. 1. कृषी निवेश पोर्टल : भारतातील शेती गुंतवणुकीला चालना | Krishi Nivesh Portal to Boost Agricultural Investments 🔹 संदर्भित संस्था : भारत सरकार , कृषी मंत्रालय 🔹 स्थान : भारतभर 🔹 संदर्भित ऐतिहासिक घटना : शेती धोरण आणि गुंतवणूक सुधारणा मु...
वाचा.....

Daily Current Affairs July 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
भारत चालू घडामोडी – 13 जुलै 2025 | MPSC चालू घडामोडी मराठी 🔷 भारत चालू घडामोडी – 13 जुलै 2025 परिचय: या लेखात आपण आजच्या महत्त्वाच्या 8 घडामोडींचा अभ्यास करणार आहोत, ज्यात महाराष्ट्रातील सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा निर्णय, ‘ऑपरेशन शिवा’, DRDO ची चाचणी, DSV Nistar, विंबल्डन, T20 पात्रता व संचार मित्र योजना यांचा समावेश आहे. 1) महाराष्ट्रात सार्वजनिक गणेशोत्सवाला राज्य उत्सवाचा दर्जा Maharashtra Declares Sarvajanik Ganeshotsav as State Festival Photo Credit : Bhaskar Paul | India Today घटनासारांश: महाराष्ट्र शासनाने सार्वजनिक गणेशोत्सवाला राज्य उत्सवाचा दर्जा दिला आहे. हा निर्णय सांस्कृतिक परंपरा जपण्यासाठी घेण्यात आला आहे. महत्त्वाचे मुद्दे: निर्णय महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत घेण्यात आला. राज्य शासन आर्थिक व प्रशासकीय मदत करणार. परिणाम / संदर्भ: सार्वजनिक मंडळांना मान्यता आणि परंपरेच...
वाचा.....

Daily Current Affairs July 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  चालू घडामोडी : ३ जुलै २०२५ | Daily Current Affairs: 3 July 2025 आजच्या चालू घडामोडींचा केंद्रबिंदू आहे — कोळसा मंत्रालयाची ‘RECLAIM’ शाश्वत खाणबंद धोरण , आरबीआयचा महत्त्वाचा निर्णय सूक्ष्म व लघुउद्योजकांसाठी , तमिळनाडूमधील वस्त्रोद्योग हब व भारतातील पहिल्या एकात्मिक पूर पूर्वसूचना प्रणालीचे उद्घाटन . हे सर्व निर्णय भारतातील पर्यावरणीय शाश्वतता , आर्थिक समावेशन व आपत्ती व्यवस्थापनाचे नवे टप्पे दर्शवतात . या सर्व बातम्या स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत . 1. कोळसा मंत्रालयाचा ‘RECLAIM’ फ्रेमवर्क सुरू होणार | Coal Ministry to launch 'RECLAIM' framework for mine closure घटनासारांश : कोळसा मंत्रालय ४ जुलै २०२५ रोजी ‘RECLAIM’ फ्रेमवर्क सुरू करणार आहे . RECLAIM म्हणजे – Responsible, Equitable, Community-led, Landscape-level Approach for Indian Mine Closure . हृदयफुलनेस संस्था आणि कोळसा नियंत्रक संघटनेने एकत्रितपणे याची रूपरेषा तयार केली आहे . महत्त्वाचे म...
वाचा.....

Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  📅 दैनिक चालू घडामोडी – १८ जून २०२५ Daily Current Affairs – 18 June 2025 दैनिक चालू घडामोडी – १८ जून २०२५ : या लेखात बॉन क्लायमेट कॉन्फरन्स , नॅनो कप्स कर्करोग थेरपी , मारुती रेल्वे साइडिंग , Shakti 2025 , ICC 4‑day Test , IBCA , PM‑WANI योजना आणि द्वेषविरोधी दिवस यांसारख्या भारत - आधारित आणि जागतिक घडामोडी सविस्तर आणि अभ्यासयोग्य चर्चिल्या आहेत . 1.  🐅   इंटरनॅशनल   बिग   कॅट   अलायन्स  –  पहिली   सभा   भारतात India Hosts First Assembly of International Big Cat Alliance (IBCA) 🔹   घटनासारांश : IBCA  ची   पहिली   सभा   १६   जून   रोजी   नवी   दिल्ली   येथे   झाली .  पर्यावरण   मंत्री   भूपेंद्र   यादव   यांची   अध्यक्षपदी   निवड   झाली . 🔹   महत्त्वाचे   मुद्दे : सहभागी   देश :  भूतान ,  कंबोडिया ,  सोमालिया ,  कझाकस्तान   इ . ७   मोठ्या   मांजर ...
वाचा.....

Daily Current Affairs August 2025- चालू घडामोडी

इमेज
दैनिक चालू घडामोडी (३ ऑगस्ट २०२५) | Daily Current Affairs (3 August 2025) संपूर्ण Competitive Exams तसेच General Knowledge Update साठी ‘Daily Current Affairs August 2025 – चालू घडामोडी’ हा ब्लॉग वाचा! या पोस्टमध्ये friendship day, hydropower capital of India, National Doctors Day, INS Himgiri, textile parks under PM MITRA, AI Anganwadi, PM Ekta Malls, Bhutan-India Hydropower Project, Operation Shiv Shakti, आणि Kaziranga tiger reserve अशा स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या current affairs ची विश्लेषणात्मक मांडणी इंग्रजी-मराठी अपडेट्स सोबत दिली आहे. या लेखात प्रत्येक घडामोडीचे सारांश, मुख्य मुद्दे आणि परीक्षेसाठी उपयोग सांगितला आहे. 1. राष्ट्रीय फ्रेंडशिप डे २०२५ | National Friendship Day 2025 Image credit: India Convey . For related news, read: National Friendship Day 2025 . ह्या पोस्ट वरील MCQ क्वीज किंवा प्रश्नोत्तरे सोडवण्यासाठी येथे क्लिक करा : सारांश: भ...
वाचा.....

Daily Current Affairs May 2025- चालू घडामोडी

इमेज
  १ मे २०२५ साठीच्या MPSC, UPSC तसेच इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त चालू घडामोडी (Current Affairs May 2025) खाली दिलेल्या आहेत. 1️ . अमेरिका - युक्रेन खनिज करार America-Ukraine Minerals Deal Signed 🔹 मुख्य मुद्दे : अमेरिका आणि युक्रेनने दुर्मिळ खनिज संसाधनांवर ऐतिहासिक करार केला , ज्यामुळे अमेरिकेला युक्रेनच्या खनिज साठ्यांमध्ये विशेष प्रवेश मिळणार . युक्रेनमध्ये ग्रॅफाइट , अल्युमिनियम , तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या साठ्यांवर अमेरिका गुंतवणूक करणार . या करारामुळे युक्रेनच्या अर्थव्यवस्थेला चालना मिळेल , विशेषतः पुनर्बांधणीच्या प्रक्रियेस मदत होईल . 🔹 ऐतिहासिक संदर्भ : युक्रेनच्या खनिज साठ्यांवर रशियाच्या आक्रमणामुळे मोठा प्रभाव पडला , त्यामुळे अमेरिका युक्रेनला आर्थिक स्थैर्य मिळवण्यास मदत करत आहे . 🔹 परीक्षेसाठी महत्त्व : ✅ GS-II ( आंतरराष्ट्रीय संबंध ): अमेरिका - युक्रेन व्यापार धोरण आणि जागतिक परिणाम . ✅ GS-III ( आर्थिक धोरणे ): खनिज संसाधनांचे जागतिक महत्त्व . 2️ . इस...
वाचा.....

Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी

इमेज
  📰 १० जून २०२५ - चालू घडामोडी दैनिक संकलन | Daily Current Affairs Compilation 📅 १० जून २०२५ रोजीच्या दैनिक चालू घडामोडी (Daily Current Affairs in Marathi) मध्ये आपण पाहणार आहोत भारतातील काही महत्त्वाच्या घडामोडी जसे की Ballistura fitchoides rediscovery in Kerala , DRUM app for green mobility , World Accreditation Day 2025 , Rohini Gram Panchayat e-Governance award , तसेच Dhanushkodi declared as Greater Flamingo Sanctuary . या घडामोडी UPSC, MPSC, SSC, आणि अन्य स्पर्धा परीक्षांच्या अभ्यासासाठी अत्यंत उपयुक्त असून त्यात पर्यावरण, तंत्रज्ञान, प्रशासन, महिला सक्षमीकरण व जागतिक अर्थव्यवस्था यांचा समावेश आहे. 1. बॅलिस्टुरा फिचॉइड्स (Ballistura fitchoides) चा केरळमध्ये पुनः शोध | Rediscovery of Ballistura fitchoides in Kerala 🔹 घटनासारांश : दुर्मिळ प्रजातीतील Ballistura fitchoides ही कृमी केरळमध्ये 103 वर्षांनंतर पुन्हा आढळली आहे . ही एक प्रकारची स्प्रिंगटेल (springtail) असून ती जमिनीत राहते . 🔹 महत्त्वाचे मुद्दे : ही प्रजाती 19...
वाचा.....