Daily Current Affairs June 2025 - चालू घडामोडी
📚 ५ जून २०२५: राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय चालू घडामोडी | 5 June 2025:
National & International Current Affairs
५ जून २०२५ रोजीच्या राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय चालू घडामोडी (Daily Current Affairs in Marathi) या लेखात तुम्ही वाचणार आहात परीक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या बातम्या जसे की जागतिक पर्यावरण दिन २०२५ (World Environment Day 2025 theme & host), G7 शिखर परिषद २०२५ (G7 Summit 2025 Highlights), भारताची जनगणना २०२७ (Census 2027), ब्रह्मपुत्र नदीचा उगम (Brahmaputra River Origin), तेलंगणा स्थापना दिवस (Telangana Formation Day), एक्स अग्निवीरसाठी पोलिस भरतीत आरक्षण (Ex-Agniveer Reservation in UP Police) आणि Nanozyme संशोधन यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांची सखोल माहिती.
UPSC, MPSC, Banking, SSC, आणि इतर स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने उपयुक्त चालू घडामोडींसाठी हा लेख निश्चितच फायदेशीर आहे.
1. जागतिक
पर्यावरण दिन 2025: ‘लँड रिस्टोरेशन’ थीम | World Environment Day
2025: ‘Land Restoration’ Theme
- सारांश:
UNEP आणि सौदी अरेबिया यांच्या संयुक्त विद्यमाने 'जमीन पुनरुज्जीवन' या थीमसह पर्यावरण दिन साजरा करण्यात आला. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- थीम: Land
Restoration, Desertification, and Drought Resilience
- यजमान देश: सौदी अरेबिया
- आयोजक संस्था: UNEP
- पहिला पर्यावरण दिन: १९७३
- मागील व सध्याची तुलना:
- २०१८ मध्ये भारताने ‘Beat Plastic
Pollution’ या थीमसह यजमानपद सांभाळले.
- यंदा सौदी अरेबियाने पहिल्यांदाच यजमानपद घेतले.
- उद्दिष्ट:
दुष्काळ व जमीन उध्वस्त होण्याविरोधात जागरूकता व उपाययोजना. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- UNEP
मुख्यालय: नैरोबी, केनिया
- SDG
Goal 15 संबंधित
2. ब्रह्मपुत्रा
नदीचा उगम | Origin of Brahmaputra
River
- सारांश:
ब्रह्मपुत्रा नदीचा उगम चेमायुंगडुंग ग्लेशियर (तिबेट) येथे असून तिला तिथे Yarlung Tsangpo म्हणतात. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- तिबेटमध्ये नाव: Yarlung
Tsangpo
- भारतात नाव: ब्रह्मपुत्रा
- उगम: मानसरोवराजवळील हिमनदी
- मागील व सध्याची तुलना:
- पूर्वी उगम स्पष्ट नव्हता; आता सॅटेलाइटद्वारे नक्की करण्यात आला आहे.
- उद्दिष्ट:
जलस्रोत व्यवस्थापनात अचूक माहिती मिळवणे. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- भारतातील एकमेव पुरुषलिंगी नदी
- वाहण्याचा मार्ग: तिबेट → अरुणाचल → आसाम → बांगलादेश
3. G7 परिषद
2025 आणि भारताचा अनुपस्थित राहणं | G7 Summit 2025 and
India’s Absence
- सारांश:
इटलीमध्ये झालेल्या G7 परिषदेत भारताला निमंत्रण नव्हते, यामुळे राजकीय चर्चा वाढली आहे. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- यजमान देश: इटली
- सदस्य राष्ट्रे: अमेरिका, युके, फ्रान्स, जर्मनी, इटली, जपान, कॅनडा
- भारत: यंदा निमंत्रित नव्हता
- मागील व सध्याची तुलना:
- २०२৩ व २०२४ मध्ये भारत उपस्थित होता.
- यंदा अनुपस्थितीचा मुद्दा चर्चेत.
- उद्दिष्ट:
G7 चे मुख्य उद्दिष्ट जागतिक अर्थव्यवस्था व राजकारणावर चर्चा करणे. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- G7 स्थापना: 1975
- हे समूह G20 चा भाग नाही.
4. उत्तर
प्रदेश: माजी अग्निवीरांसाठी पोलिस दलात २०% आरक्षण | UP Approves 20%
Reservation in Police for Ex-Agniveers
- सारांश:
उत्तर प्रदेश सरकारने माजी अग्निवीरांना पोलिस भरतीत २०% आरक्षण दिले. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- आरक्षण क्षेत्र: सिव्हिल पोलिस, PAC
- पात्रता: चार वर्ष सेवा पूर्ण केलेले अग्निवीर
- मागील व सध्याची तुलना:
- अग्निपथ योजनेमुळे सशस्त्र सेवेतील कालावधी कमी झाला.
- त्यांची पुनर्वसन धोरणे आता तयार केली जात आहेत.
- उद्दिष्ट:
सेवा पूर्ण केलेल्या जवानांना सन्मानाने रोजगार देणे. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- अग्निपथ योजना सुरू: २०२२
- केंद्रीय पातळीवरही यावर योजना विचाराधीन
5. जागतिक
दूध दिन 2025: दुग्धउत्पादनाचे महत्त्व | World Milk Day
2025: Power of Dairy
- सारांश:
FAO मार्फत दरवर्षी १ जून रोजी दूध दिन साजरा केला जातो. भारत हा सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश आहे. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- पहिला दूध दिन: २००१
- आयोजक संस्था: FAO
- भारताचे दूध उत्पादन: सुमारे २२७ दशलक्ष टन (2024 डेटा)
- मागील व सध्याची तुलना:
- मागील वर्षी दूध दिनाची थीम ‘सतत दुग्धव्यवस्था’ होती.
- यंदा 'Power of Dairy' वर लक्ष.
- उद्दिष्ट:
पौष्टिकतेचा प्रचार आणि शाश्वत दुग्धव्यवस्थेचे महत्त्व अधोरेखित करणे. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- FAO
मुख्यालय: रोम, इटली
- भारतातील टॉप दूध उत्पादक राज्य: उत्तर प्रदेश
6. तेलंगणा
राज्य स्थापना दिन 2025 | Telangana
Formation Day 2025
- सारांश:
२ जून २०१४ रोजी तेलंगणाचा आंध्रप्रदेशपासून स्वतंत्र राज्य म्हणून जन्म झाला. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- स्थापनेचा दिवस: २ जून २०१४
- राज्याचे पहिले मुख्यमंत्री: के. चंद्रशेखर राव
- मागील व सध्याची तुलना:
- पूर्वी संयुक्त आंध्रप्रदेश होता.
- आता स्वतंत्र राज्य म्हणून उलगडलेली ओळख.
- उद्दिष्ट:
ऐतिहासिक, भाषिक व सांस्कृतिक ओळख जपणे. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- २९वे राज्य म्हणून तेलंगणा अस्तित्वात आले
- राजधानी: हैदराबाद
7. नॅनोझाइम:
रक्त गाठीसाठी नवीन उपाय | Nanozyme to Combat
Blood Clotting
- सारांश:
भारतीय संशोधकांनी नॅनोझाइम तयार केला आहे जो रक्तात असामान्य गाठी रोखण्यास मदत करतो. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- प्रकार: नॅनोझाइम (Nanozyme)
- उद्देश: रक्त गाठी (Thrombosis) रोखणे
- संशोधन संस्था: भारतातील शास्त्रज्ञ
- मागील व सध्याची तुलना:
- पूर्वी केवळ औषधांवर अवलंबून
- आता नॅनोझाइम तंत्रज्ञानाचा उपयोग
- उद्दिष्ट:
स्ट्रोक आणि हृदयरोगांपासून संरक्षण - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- Thrombosis
म्हणजे रक्त गाठी
- Nanozyme
म्हणजे कृत्रिम एन्झाइम्स
8. भारताचा
जनगणना कार्यक्रम २०२७ ला | Census of India to be
held in 2027
- सारांश:
कोविडमुळे विलंब झालेल्या जनगणनेचे आयोजन २०२७ मध्ये होणार असल्याचे भारत सरकारने जाहीर केले आहे. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- शेवटची जनगणना: २०११
- नियोजित वर्ष: २०२७
- मागील व सध्याची तुलना:
- २०२१ ला होणारी जनगणना कोविडमुळे स्थगित
- आता १६ वर्षांच्या अंतरानंतर होणार
- उद्दिष्ट:
लोकसंख्येचा अचूक अभ्यास, धोरण आखणीसाठी डेटा. - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- जनगणना अधिनियम: १९४८
- भारतात १८७२ पासून जनगणना केली जाते
9. ‘राजा
खास’ पदाची पुनर्रचना | Restructuring of
‘Raja Khas’ Position
- सारांश:
मध्यप्रदेश सरकारने 'राजा खास' या पदाचे स्वरूप पुन्हा परिभाषित केले. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- पारंपरिक पद: राजा खास
- उपयोग: धार्मिक/राजकीय मान सन्मान
- मागील व सध्याची तुलना:
- पूर्वीच्या संस्थानिक काळातील पद
- आता राज्यसरकार कडून आधुनिक संदर्भात वापर
- उद्दिष्ट:
वारसा जपणे आणि आधुनिक प्रशासनाशी जुळवून घेणे - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- राजा खास: मानाचा धार्मिक प्रतिनिधी
10. रायगड
किल्ल्यावर प्राचीन 'अॅस्ट्रोलॅब' सापडला | Ancient Astrolabe
Found at Raigad Fort
- सारांश:
रायगड किल्ल्यावर खगोलशास्त्रासाठी वापरले जाणारे एक प्राचीन 'अॅस्ट्रोलॅब' सापडले आहे. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- उपकरण: अॅस्ट्रोलॅब
- उपयोग: खगोलशास्त्र, दिशादर्शन
- मागील व सध्याची तुलना:
- अशा उपकरणांचे पुरावे फार थोडे
- यामुळे मराठा साम्राज्याच्या वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा पुरावा
- उद्दिष्ट:
ऐतिहासिक विज्ञान व नवकल्पनांचा अभ्यास - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- रायगड: शिवाजी महाराजांची राजधानी
- अॅस्ट्रोलॅब: खगोलशास्त्रासाठी वापरले जाणारे साधन
11. भारत-नॉर्वे समुद्री सहकार्य 2025 | India-Norway
Maritime Cooperation 2025
- सारांश:
भारत व नॉर्वे यांच्यात समुद्र विज्ञान, जहाज बांधणी, पर्यावरणीय सुरक्षा क्षेत्रात करार झाले. - महत्त्वाचे मुद्दे:
- करार क्षेत्र: समुद्री विज्ञान, हरित तंत्रज्ञान
- सहभागी संस्था: INCOIS, नॉर्वेजियन सागरी मंत्रालय
- मागील व सध्याची तुलना:
- पूर्वी केवळ तांत्रिक प्रशिक्षण
- आता हरित शिपिंग व हवामान अनुकूलतेकडे भर
- उद्दिष्ट:
शाश्वत समुद्री तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे - परीक्षेसाठी महत्त्वाचे:
- नॉर्वे राजधानी: ओस्लो
- INCOIS
मुख्यालय: हैदराबाद
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा