"बँगलोर: चेंगराचेंगरी, उन्माद आणि समाजाचे आत्मपरीक्षण" (Banglore: Stampede, Celebration & the Urgency of Social Introspection)
बेंगळुरुतील ‘रॉयल चॅलेंजर्स’ संघाच्या आयपीएल २०२५ विजयानंतर झालेली जीवघेणी चेंगराचेंगरी ही केवळ अपघात किंवा नियोजनातील चूक नव्हे. ही घटना आपल्याला समाजाच्या मानसिकतेचे, सांस्कृतिक दारिद्र्याचे आणि राजकीय उथळपणाचे दर्शन घडवते. ११ निष्पाप लोकांचा मृत्यू हे फक्त आकडे नाहीत, तर आपण काय साजरे करतो आहोत, कशासाठी जमतो, आणि त्या उन्मादाला कोण खतपाणी घालते – या सर्व प्रश्नांची धगधगती उत्तरं आहेत.
साजरा न झालेल्या यशाचा उन्माद
दीर्घ
काळ अपयश, उपेक्षा आणि सामाजिक दुर्लक्षिततेत
राहिलेला समाज जेव्हा तात्कालिक,
खोट्या यशाला भिडतो, तेव्हा तो त्याचं साजरं
करणं हे उन्मादाच्या पातळीवर
जातं. आपल्या समाजात ‘माझं सगळं उत्तम
चाललं आहे’ हे दाखवण्याची
गरज इतकी तीव्र आहे
की, खऱ्या उन्नतीच्या अभावात भास निर्माण केले
जातात – तलवारीने केक कापणं, कर्ज
काढून डीजेवर नाचणं, वाढदिवस-लग्नात पैसा ओतणं. त्यामागे
एक खोल सामाजिक न्यूनगंड
आणि आत्ममूल्यहीनता आहे.
खेळ नव्हे, बाजार
‘आयपीएल’
ही क्रीडा स्पर्धा नसून बाजारू तमाशा
आहे, हे उघड आहे.
क्रीडाशीलतेचे सर्व घटक बाजूला
ठेवून केवळ टीआरपी आणि
पैसा याभोवती फिरणारी ही एक नाटकबाजी
आहे. क्रिकेटर ही आता खेळाडू
नाहीत, तर एका बिझनेस
महाराजाच्या मालकीची संपत्ती आहेत. त्यांच्या कौशल्यापेक्षा त्यांच्या मार्केट व्हॅल्यूला किंमत आहे. या सगळ्या
नाट्याला आपली राजकीय यंत्रणादेखील
सामील होते. यशोस्तवाच्या निमित्ताने विधिमंडळे खुली होतात आणि
जनतेच्या पैशातून खासगी साजरे केले जातात.
राजकीय सहभागी, पण जबाबदारी शून्य
या चेंगराचेंगरीत जे घडले, त्यामागे
केवळ भावनाविवश गर्दी जबाबदार नाही. स्थानिक प्रशासन, आयोजक आणि राज्यकर्ते देखील
तितकेच उत्तरदायी आहेत. नियोजनशून्यता, गर्दीचे व्यवस्थापन न करणे आणि
स्वतःच्या प्रसिद्धीसाठी अशा जल्लोषात सामील
होणं – हे सर्व घटक
या मृत्युमुखी पडलेल्या नागरिकांच्या हत्येस जबाबदार आहेत. त्यांच्या घरच्यांची सहवेदना आपण शब्दांत मांडू
शकतो, पण यापुढे असे
होणार नाही यासाठी कृती
अपेक्षित आहे.
समांतर चित्र : आपली कार्यसंस्कृती
बुधवार
– आठवड्याचा कामाचा दिवस. तरी लाखो लोकं
हातातील कामं टाकून रस्त्यावर
फक्त एका बाजारू संघाच्या
विजयासाठी एकवटतात. समाज म्हणून आपली
कार्यसंस्कृती, प्राधान्यक्रम आणि समज किती
लांब भटकले आहेत याचा हा
प्रत्यक्ष पुरावा आहे. ही काही
एकदाच घडलेली गोष्ट नाही. गेल्या वर्षी मुंबईतही अशीच परिस्थिती होती.
त्यामुळे ही अपवादात्मक घटना
नसून एक उधळपट्टीची शृंखला
आहे.
निष्कर्ष:
आपण
साजरे करतो ते ‘यश’
खरेच आपले आहे का?
त्या साजरेपणाच्या उन्मादामध्ये आपली शहाणपणाची जाणीव
किती हरवली आहे? कायद्याचे शासन,
सामाजिक जबाबदारी, आणि राजकीय प्रगल्भतेचा
तितका अभाव का आहे?
ही चेंगराचेंगरी हे एक चेतावणीचं
घंटानाद आहे – फक्त एका शहरासाठी
नाही, तर संपूर्ण समाजासाठी.
जोपर्यंत खऱ्या मूल्यातील यशाचा आदर, सार्वजनिक सुरक्षेचा
विचार, आणि सुसंस्कृत नागरिकत्व
जोपासलं जात नाही, तोपर्यंत
असल्या उन्मादी गर्दींच्या चुकांतून मृत्यूचे आकडे वाढत राहतील.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा