Daily Current Affairs 11 September 2025- चालू घडामोडी
दैनिक चालू घडामोडी (११ सप्टेंबर २०२५): या लेखात इस्रो-HAL तंत्रज्ञान हस्तांतरणाशी संबंधित महत्त्वाचे मुद्दे, भारताचे जागतिक स्पेसमधील विक्रम, NASAच्या Mars Rover चा प्राचीन जीवशास्त्रावर संशोधन, आदिवासी संस्कृतीसाठी डिजिटल उपक्रम, नाशिकमधील पॉवर टेस्टिंग लॅबची भूमिका, ICC महिला वर्ल्ड कपची खास मोहीम, जागतिक श्रीमंत व्यक्तींचे बदल, भारताचा आंतरराष्ट्रीय UPI-UPU पेमेंट प्रकल्प आणि अंटार्क्टिक हिमवृद्धी व भारतीय मॉन्सून यांच्या संशोधनात्मक संबंधांचा सखोल अभ्यास यांचा समावेश आहे. ही माहिती विशेषतः स्पर्धा परीक्षा, महाराष्ट्र आणि भारतीय चालू घडामोडींमध्ये रस असणाऱ्या वाचकांसाठी उपयुक्त आहे.
मागील महिन्यातील चालू घडामोडीवरील पोस्ट वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा:
१. ISRO-HAL मध्ये SSLV तंत्रज्ञान हस्तांतरण: भारतात उच्च दर्जीचे उपग्रह प्रक्षेपण
Image Credit: BharatShakti.in
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) ने Small Satellite Launch Vehicle (SSLV) तंत्रज्ञान हिंदुस्थान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) ला स्वतंत्र उत्पादनासाठी हस्तांतरित केले आहे, ज्यामुळे HAL सहज आणि जलद उपग्रह प्रक्षेपणासाठी सक्षम होईल. SSLV तंत्रज्ञानामुळे ५०० किलो ग्रॅमपर्यंतच्या उपग्रहांचे मामुली खर्चात लाँचिंग शक्य होईल. हा प्रकल्प देशातील लघु उपग्रह उद्योगाला चालना देईल आणि इंडियन स्पेस इकोसिस्टमना व्यावसायीक बनवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा ठरेल.
- HAL ला २४ महिन्यांच्या कालावधीत ISRO मार्गदर्शनाखाली SSLV उत्पादन व नियमन शिकवण्याचा करार.
- ISROचा १०० वा टेक्नॉलॉजी ट्रान्सफर, ज्याचा उद्देश भारतातील इनोव्हेशन आणि स्पेस सेक्टरमध्ये स्वावलंबन वाढवणे आहे.
- SSLV सिस्टम अतिशय कमी वेळेत तयार होतो, त्यामुळे उपग्रह प्रक्षेपण जलद व स्वस्त होते.
- आंतरराष्ट्रीय उपग्रह बाजारात भारतीय तंत्रज्ञानाचे स्थान दृढ करणे हा प्रकल्पाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.
२. ISROचे ९ जागतिक वर्ल्ड रेकॉर्ड्स: भारताचा अंतराळ स्तरावर उत्कर्ष
Image Credit: Indian Space Research Organisation - Publication PDF, Public Domain, Wikimedia Link
ISROने आतापर्यंत अंतराळ क्षेत्रात नऊ जागतिक विक्रम स्थापित केले आहेत. यामध्ये मंगळयानकार्यक्रम (२०१४) मध्ये पहिल्यांदाच यशस्वी प्रक्षेपण, PSLV-C37 च्या एकाच वेळी १०४ उपग्रह प्रक्षेपणाचा अभूतपूर्व विक्रम, चंद्रयान-२ व चंद्रयान-३ मोहिमांतील उल्लेखनीय यशांचा समावेश आहे. ISROने ४००० पेक्षा जास्त मोहीमा यशस्वीपणे पूर्ण करून जगभरात आपल्या तंत्रज्ञानाचा ठसा उमठवला आहे. आगामी काळात ८ ते १० नवीन विक्रम मिळवण्याचे लक्ष्य ठरवले आहे ज्यामुळे भारताच्या जागतिक स्पेस छत्री वाढेल.
- PSLV-C37 मोहिमेमध्ये विविध देशांचे १०४ उपग्रह एकाचवेळी प्रक्षेपित केले.
- मंगलयान मोहिमेअंतर्गत प्रथमच भारताने एकदा प्रयत्नातच यश मिळवले, जे जागतिक स्तरावर ऐतिहासिक आहे.
- चंद्रयान-३ चा लूनार साउथ पोलजवळ यशस्वी पानगळीनंतर भारताने चंद्र मोहिमांमध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळवले.
- क्रायोजेनिक इंजिनच्या क्षेत्रातील तीन तांत्रिक जागतिक विक्रम, जे रॉकेट इंजिन टेक्नॉलॉजीमध्ये ISROची प्रावीण्य सिद्ध करतात.
2.NASA Surya AI – सौर हवामान व अंतराळ विश्लेषण | NASA Surya AI for Solar & Space Research
3.ISRO ची 'गगनयान' पहिली चाचणी फेरी डिसेंबर २०२५ ला | ISRO Gaganyaan Test Flight Announcement
३. NASA Mars Rover: प्राचीन जीवशास्त्राचे प्रबल पुरावे सापडले
Image Credit: NASA/JPL-Caltech - Resource Link, Public Domain, Wikimedia Link
NASA च्या Perseverance Rover ने मंगल ग्रहावर प्राचीन जीवसृष्टीची सर्वात मजबूत साक्ष शोधली आहे. क्ले मिनरल्स, जैविक रेणू, आणि रासायनिक नमुन्यांद्वारे ग्रहावरील पाण्याच्या इतिहासाची पुष्टी झाली आहे. हे संशोधन पृथ्वीव्यतिरिक्त जीवन शोधण्यात महत्त्वाचा टप्पा मानले जात आहे आणि भविष्यातील वैज्ञानिक अधिगमाला दिशा देईल.
- नवीन नमुन्यात शिलारसवी, जैव किंवा आर्गेनिक रेणूंचा शोध.
- मंगळ ग्रहावर जीवनासाठी अनुकूल वातावरणाचा पुरावा.
- शोधमुळे मायक्रोबियल अस्तित्वाच्या शोधाला नवीन वळण.
४. आदिवासी संस्कृतीसाठी ‘आदिसंस्कृती’ डिजिटल शिक्षण मंच लॉन्च
केंद्रीय आदिवासी कार्य मंत्रालयाने आदिवासी कलाशास्त्र, नृत्य, संगीत, हस्तकला यांसाठी ‘आदिसंस्कृती’ डिजिटल शिक्षण मंचाचा बीटा वर्शन लाँच केला आहे. यात विविध कोर्सेस, सांस्कृतिक दस्ताऐवज, आणि आर्थिक सहभाग वाढवण्यासाठी ई-मार्केटप्लेसचा समावेश आहे. ट्रायफेड व आदिवासी संशोधन संस्थांचा सहभाग या उपक्रमात महत्त्वाचा ठरला आहे.
- ४५+ कोर्सेस द्वारे आदिवासी कलांच्या डिजिटल सादरीकरणास वाव.
- ५०००हून अधिक सांस्कृतिक दस्ताऐवज डिजिटल स्वरुपात उपलब्ध.
- आदिवासी वस्तूंसाठी आदिनाट व इ-मार्केटप्लेस प्लॅटफॉर्म.
- १५ राज्ये व अनेक आदिवासी संशोधन संस्थांचा सहभाग.
५. नाशिकमध्ये CPRI च्या प्रगत पॉवर टेस्टिंग लॅबचे उद्घाटन
मंत्रालय व CPRI ने नाशिकमध्ये MSME व विद्युत उपकरणांचे परीक्षण व प्रमाणीकरणासाठी आधुनिक Regional Testing Laboratory ची उभारणी केली आहे. या लॅबमध्ये ट्रान्सफॉर्मर, स्मार्ट मीटर, एनर्जी मीटर आणि वीज उपकरणांची उत्कृष्ट चाचणी आणि प्रमाणपत्रे प्रदान केली जातील. यामुळे पश्चिम भारतातील विद्युत उद्योगांना गती दिली जाईल आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ धोरणाची पूर्तता होईल.
- नेतृत्वाखाली नवीन विद्युत उपकरणांचे आंतरराष्ट्रीय प्रमाणपत्रे सुलभ केली जातील.
- पश्चिम महाराष्ट्र, गुजरात, मध्यप्रदेशमधील उद्योगांना गुणवत्ता सेवा मिळेल.
- स्वच्छ ऊर्जा आणि स्मार्ट ग्रिड तत्त्वज्ञानाच्या अंमलबजावणीस सहाय्य.
६. ICC ‘Will to Win’ महिला वर्ल्ड कप २०२५ मोहीम
ICC ने आगामी महिला क्रिकेट विश्वचषकासाठी ‘Will to Win’ ही प्रेरणादायी फिल्म मोहीम लाँच केली आहे. या मोहिमेमध्ये प्रत्येक महिला खेळाडूच्या संघर्ष, यश आणि उद्दिष्टांचा गौरव करण्यात आला आहे. भारत व श्रीलंका यांच्यातील उद्घाटन सामन्या गुहाटी येथे होईल व अंतिम सामना नोव्हेंबर मध्ये भारतातच पार पडेल.
- धडपड, समर्पण व स्वप्नांच्या यशस्वीतेचा उत्सव.
- भारतीय महिला क्रिकेटपटू स्मृती मंधाना आणि हरमनप्रीत कौर यांचा विशेष उल्लेख.
- मोहीम ICC च्या सोशल मिडिया प्लॅटफॉर्मवर प्रसारित.
खेळासंबंधी बातम्या असलेल्या पोस्ट वाचण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा:
2.भारताची २०३० राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा आयोजित करण्यासाठी अधिकृत निविदा | India Bids to Host 2030 Commonwealth Games
3.‘रियल माड्रिड’ २०२५ मध्ये जगातील सर्वात मूल्यवान फुटबॉल क्लब | Real Madrid Named World’s Most Valuable Football Club in 2025
७. लॅरी एलिसन जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती
Oracle ची स्थापना करणारे Larry Ellison २०२५ मध्ये Elon Musk यांना मागे टाकून जगातील सर्वाधिक संपत्तीचे धनी ठरले आहेत. त्यांच्या कंपनीच्या AI व क्लाऊड व्यवसायमुळे शेअर मार्केटमध्ये मोठी वाढ झाली आणि त्यांची संपत्ती सुमारे $395.7 बिलियन झाली आहे.
- एआय आणि क्लाउड सेवा क्षेत्रात Oracle ला महत्त्वाचे स्थान.
- शेअर मार्केटमधील वाढीमुळे Larry चे स्थान जागतिक पातळीवर वाढले.
- Elon Musk, Tesla च्या संभाव्य विपरीत घटनांमुळे थोडे मागे.
८. आंतरराष्ट्रीय UPI-UPU प्रकल्प लाँच
भारताने २८ व्या Universal Postal Congress मध्ये UPI-UPU प्रकल्प लाँच केला आहे, ज्यातून 192 देशांमध्ये डायरेक्ट डिजिटल पेमेंट्स होण्याची नवी व्यवस्था सुरू होईल. NPCI व Postal Department यांच्या सहकार्याने, हे प्रकल्प भारताचा डिजिटल पेमेंट जागतिक स्तरावर विस्तार करणार आहे. सामाजिक-आर्थिक समावेशनासाठी तसेच NRI व डायस्पोरासाठी ही मोठी सुविधा ठरेल.
- UPI: भारतातील लोकप्रिय पेमेंट इंटरफेस.
- UPU: Universal Postal Union द्वारे 192 देशे कनेक्ट करण्यात येतील.
- अंतरराष्ट्रीय रेमिटन्ससाठी स्वस्त आणि सुरक्षित पर्याय.
९. अंटार्क्टिक हिमवृद्धी आणि भारतीय मॉन्सूनमधील गूढ संबंध
नागालँडमधून सापडलेले ३४ दशलक्ष वर्षे जुने जीवाश्म आणि अंटार्क्टिक हिमवृद्धीबाबतचे अभ्यास यावरून मांडण्यात आले की अंटार्क्टिकमधील हिमवाढीमुळे ITCZ (Intertropical Convergence Zone) चे भारताकडे सरकणे आणि यामुळे भारतीय मॉन्सून प्रणालीच्या मजबूत वाढीस चालना मिळाली आहे. ह्या संशोधनामुळे जागतिक हवामान बदलाला समजून घेण्यास नवी दिशा मिळाली आहे.
- उष्णकटिबंधीय वनस्पतींचे जीवाश्म नागालँड फॉर्मेशनमधून सापडले.
- अंटार्क्टिक हिमवाढीचा थेट परिणाम भारतीय पर्जन्य पद्धतीवर.
- वातावरणीय कार्यशास्त्रात महत्त्वाचा संशोधन टप्पा.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा