Daily Current Affairs 14 December 2025- चालू घडामोडी
१४ डिसेंबर २०२५ दैनिक चालू घडामोडीमध्ये National Energy Conservation Day 2025, Vatican City चे देश म्हणून स्थान, छत्तीसगडचा पहिला Ramsar site – Kopra Reservoir, MGNREGA अंतर्गत कामाच्या दिवसांची वाढ, भारताचा कृत्रिम बुद्धिमत्तेत तिसरा क्रमांक, ILO च्या मते जगातील सर्वाधिक कामाचा ताण असलेल्या देशांमध्ये भारताचे स्थान आणि National Energy Conservation Award विजेते म्हणून आंध्र प्रदेश यांचा आढावा दिला आहे.
मागील महिन्यातील चालू घडामोडीवरील पोस्ट वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा:
1.ऑक्टोबर २०२५ महिन्यातील घडामोडी
1.सप्टेंबर २०२५ महिन्यातील घडामोडी
2.ऑगस्ट २०२५ महिन्यातील घडामोडी
3.जुलै २०२५ महिन्यातील घडामोडी
4.जून २०२५ महिन्यातील घडामोडी
१. राष्ट्रीय ऊर्जा संवर्धन दिन २०२५ | National Energy Conservation Day 2025
प्रतिमा स्रोत / Image Credit: Press Information Bureau, Government of India
भारतात दरवर्षी १४ डिसेंबर रोजी National Energy Conservation Day साजरा केला जातो, २०२५ मध्ये हा दिवस रविवारी येतो. हा दिवस ऊर्जा कार्यक्षमतेचे महत्त्व समजून देण्यासाठी आणि ऊर्जा बचत हा राष्ट्रीय प्राधान्य विषय आहे याची जाणीव करून देण्यासाठी पाळला जातो. या दिनाचे आयोजन Ministry of Power अंतर्गत कार्यरत Bureau of Energy Efficiency (BEE) या संस्थेच्या मार्गदर्शनाखाली केले जाते.
- हा दिवस १९९१ पासून दरवर्षी साजरा केला जातो आणि ऊर्जा सुरक्षा व वाढत्या वापराच्या चिंतेतून याची सुरुवात झाली.
- BEE जागृती मोहिमा, energy-efficient तंत्रज्ञानाचा प्रसार आणि National Energy Conservation Awards द्वारे उत्कृष्ट ऊर्जा बचतीच्या उपक्रमांचा सन्मान करते.
- २०२५ मध्ये विशेष भर तरुण व विद्यार्थी यांना “energy conservation ambassadors” म्हणून घडवण्यावर आहे.
- दिवसाचे महत्त्व – वीज व इंधनाचा संयमी वापर, कार्बन उत्सर्जन कमी करणे, ऊर्जा सुरक्षा व शाश्वत विकास साध्य करणे.
- विद्यार्थ्यांसाठी – प्रकल्प, स्पर्धा, ऊर्जा लेखापरीक्षण (energy audit), पोस्टर/क्विझ/डेबेट यांच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष अनुभव आधारित शिक्षण.
परीक्षा दृष्टिकोन: दिनांक – १४ डिसेंबर (National Energy Conservation Day), सुरुवात – १९९१, संस्था – BEE (Ministry of Power), प्रमुख उपक्रम – Energy Conservation Awards, विद्यार्थी सहभाग व “Urja Bachao Diwas”.
महत्वाच्या दिवसांसंबंधी असलेल्या पोस्ट वाचण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा:
2.राष्ट्रीय अंतराळ दिवस २०२५ | National Space Day 2025 3.जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिवस २०२५ | World Senior Citizens Day 2025
२. Vatican City – देश की शहर? | Vatican City: Country or City?
प्रतिमा स्रोत / Image Credit: Diliff, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Vatican City हे अधिकृतपणे एक स्वतंत्र देश (independent city-state) आहे आणि जगातील सर्वात लहान सार्वभौम राष्ट्रांपैकी एक मानले जाते. पोप (Pope) हा Vatican City चा प्रमुख आहे आणि राज्य Holy See च्या अधिकाराखाली कार्य करते.
- Vatican City स्वतंत्र देश म्हणून ११ फेब्रुवारी १९२९ रोजी Lateran Treaty मार्फत अस्तित्वात आले, हा करार Italy आणि Holy See मध्ये झाला.
- या कराराने Vatican ला पूर्ण सार्वभौम नियंत्रण दिले आणि Pope च्या राजकीय अधिकारांवरील दीर्घ वाद संपुष्टात आणले.
- या देशाला वेगळे capital city नाही; ही संपूर्ण भूभागच राजधानी आहे आणि तो Rome (Italy) शहराच्या आत स्थित आहे.
- Roman Catholic Church चे जागतिक केंद्र, Pope चे निवासस्थान, St. Peter’s Basilica, Sistine Chapel आणि Vatican Museums यांमुळे Vatican City प्रसिद्ध आहे.
- येथे Euro ही अधिकृत चलन आहे आणि Vatican स्वतःची Euro नाणी जारी करते ज्यावर Pope चे चित्र असते.
परीक्षा दृष्टिकोन: Vatican City – स्वतंत्र देश (city-state), Treaty – Lateran Treaty ११ फेब्रुवारी १९२९, स्थान – Rome (Italy) मध्ये, मुद्रा – Euro (विशेष नाणी), प्रमुख – Pope, धार्मिक व सांस्कृतिक केंद्र.
३. छत्तीसगडचा पहिला Ramsar Site – Kopra Reservoir | Chhattisgarh’s First Ramsar Site – Kopra Reservoir
छत्तीसगडच्या बिलासपूर जिल्ह्यातील Kopra Reservoir ला १२ डिसेंबर २०२५ रोजी राज्याचा पहिला Ramsar Site म्हणून घोषित करण्यात आले. या मानांकनामुळे चत्तीसगड जागतिक “wetlands of international importance” यादीत समाविष्ट झाले आहे.
- Kopra Reservoir हे मुख्यतः पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून असलेले, नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित घटकांनी घडलेले freshwater wetland आहे.
- लहान हंगामी नद्यांमुळे हा जलाशय भरला जातो आणि आसपासच्या अर्ध-ग्रामीण भूप्रदेशासाठी महत्त्वाचे पाणी स्त्रोत आहे.
- येथे विविध जलचर जैवविविधता – मासे, उभयचर, सरीसृप, कीटक आणि दाट जलवनस्पती आढळतात, ज्यामुळे Ramsar निकष पूर्ण होतात.
- स्थानिक गावांसाठी पिण्याचे पाणी, सिंचन, अन्नसुरक्षा आणि उपजीविका यासाठी Kopra Reservoir अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
- हे स्थल migratory आणि rare पक्ष्यांचे निवासस्थान – River Tern, Common Pochard, Egyptian Vulture सारख्या प्रजाती येथे दिसतात.
- Chhattisgarh च्या Anjor Vision 2047 अंतर्गत २०३० पर्यंत २० wetlands ला Ramsar दर्जा मिळवून देण्याचे ध्येय असून Kopra Reservoir हा पहिला टप्पा आहे.
परीक्षा दृष्टिकोन: राज्य – छत्तीसगड, जिल्हा – बिलासपूर, Ramsar Site – Kopra Reservoir (१२ डिसेंबर २०२५), प्रकार – freshwater rain-fed wetland, पक्षी – River Tern, Common Pochard, Egyptian Vulture, योजना – Anjor Vision 2047 (२० Ramsar wetlands by २०३०).
४. MGNREGA मध्ये १०० वरून १२५ दिवस हमी | MGNREGA: Job Guarantee Raised to 125 Days
प्रतिमा स्रोत / Image Credit: Business Today
केंद्र सरकारने MGNREGA अंतर्गत रोजगाराची वार्षिक हमी १०० दिवसांवरून १२५ दिवसांपर्यंत वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासोबतच MGNREGA चे नाव बदलण्याची घोषणा करण्यात आली आहे, ज्यामुळे कार्यक्रमाची ओळख आणि व्याप्ती दोन्हीमध्ये बदल अपेक्षित आहे.
- नवी हमी – ग्रामीण कुटुंबांना वर्षाला १२५ दिवसांपर्यंत मजुरीच्या कामाची कायदेशीर हमी.
- उद्देश – ग्रामीण बेरोजगारी कमी करणे, ग्रामीण भागातील उत्पन्नाला आधार देणे आणि पायाभूत सुविधा/संपत्ती निर्मितीला गती देणे.
- योजनेचे नवे नाव आणि ब्रँडिंग ग्रामीण विकास व कौशल्यवृद्धीशी अधिक जवळीक वाढवणारे असेल.
- अतिरिक्त २५ दिवसांमुळे विशेषतः गरिब आणि असंघटित मजुरांसाठी आर्थिक सुरक्षेत वाढ होणार आहे.
परीक्षा दृष्टिकोन: योजना – MGNREGA, नवी हमी – १२५ दिवस, स्वरूप – ग्रामीण कुटुंबांना कायदेशीर रोजगार हमी, हेतू – रोजगार, उत्पन्न व ग्रामीण विकास बळकट करणे.
५. कृत्रिम बुद्धिमत्तेत भारताचा तिसरा क्रमांक | India Ranks 3rd Globally in AI Competitiveness
Global कृत्रिम बुद्धिमत्ता स्पर्धात्मकतेमध्ये भारत जगातील तिसरा सर्वात स्पर्धात्मक देश म्हणून नोंदवला गेला आहे, अमेरिका आणि चीन नंतर भारताचे स्थान आहे. हा क्रमांक संशोधन, नवकल्पना, तंत्रज्ञान विकास, स्टार्टअप इकोसिस्टम आणि AI कौशल्य विकास या घटकांच्या एकत्रित आढाव्यावर आधारित आहे.
- अमेरिका आणि चीन AI संशोधन व गुंतवणुकीत अग्रस्थानी असून भारत वेगाने वाढणारा AI हब म्हणून समोर येत आहे.
- भारतातील तंत्रज्ञान कंपन्या, स्टार्टअप्स आणि सरकारी धोरणे (डेटा व डिजिटल पायाभूत सुविधांवर भर) यामुळे AI क्षमता वेगाने वाढली आहे.
- AI आधारित solutions – शासन, आरोग्य, शिक्षण, वित्तीय सेवा आणि कृषी या क्षेत्रांत मोठ्या प्रमाणावर विकसित होत आहेत.
- AI कौशल्य प्रशिक्षण, reskilling आणि उच्च शिक्षण कार्यक्रमामुळे कामगारवर्गासाठी नवीन संधी उपलब्ध होत आहेत.
परीक्षा दृष्टिकोन: भारत – जगातील तिसरा सर्वाधिक AI competitive देश, पहिला – USA, दुसरा – China; घटक – संशोधन, नवकल्पना, स्टार्टअप्स, कौशल्य विकास.
६. ILO अहवालानुसार भारत जगातील सर्वाधिक कामाचा ताण असलेल्या देशांपैकी एक | India Among the World’s Most Overworked Countries (ILO Data)
प्रतिमा स्रोत / Image Credit: The Times of India
International Labour Organization (ILO) च्या आकडेवारीनुसार भारत जगातील सर्वाधिक कामाचे तास करणाऱ्या (overworked) देशांमध्ये गणला जातो. अनेक भारतीय कामगार आठवड्यातील मानक वेळेपेक्षा अधिक तास काम करतात, ज्यामुळे आरोग्य, कुटुंब-जीवन संतुलन आणि उत्पादकता यावर परिणाम होतो.
- ILO data नुसार, मोठ्या प्रमाणात कामगार ४८ तासांपेक्षा जास्त आठवड्याचे कामाचे तास पूर्ण करतात.
- अनौपचारिक क्षेत्र, सेवा आणि उद्योग क्षेत्रात दीर्घ कामाचे तास आणि कमी विश्रांती हा प्रमुख मुद्दा आहे.
- अशा overwork मुळे मानसिक ताण, शारीरिक आजार आणि accidents चा धोका वाढतो.
- ILO balanced working hours, decent work आणि occupational health & safety वर अधिक भर देण्याची शिफारस करते.
परीक्षा दृष्टिकोन: संस्था – ILO, निष्कर्ष – भारत जगातील सर्वाधिक overworked देशांपैकी एक, मुद्दे – दीर्घ कामाचे तास, informal sector, health व work-life balance.
७. National Energy Conservation Award – आंध्र प्रदेश | Andhra Pradesh Wins National Energy Conservation Award
प्रतिमा स्रोत / Image Credit: The New Indian Express
National Energy Conservation Award अंतर्गत आंध्र प्रदेशला ऊर्जा बचत आणि कार्यक्षम ऊर्जा व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचा सन्मान प्राप्त झाला आहे. या पुरस्कारातून राज्यातील धोरणे, तंत्रज्ञान वापर आणि जागृती उपक्रमांची दखल घेतली जाते.
- आंध्र प्रदेशने ऊर्जा कार्यक्षम पायाभूत सुविधा, नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्प आणि सार्वजनिक संस्थांमध्ये energy-saving उपाय राबवले आहेत.
- राज्यातील शासकीय इमारती, उद्योग आणि सार्वजनिक सेवा विभागांत ऊर्जा वापर कमी करण्यासाठी प्रगत तंत्रज्ञान आणि उपाय अवलंबले.
- शाळा व महाविद्यालयांमधील जागृती कार्यक्रम, energy clubs आणि विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवून ऊर्जा संवर्धन संस्कृती रुजवली.
- हा पुरस्कार BEE आणि संबंधित राष्ट्रीय संस्थांकडून energy conservation मध्ये उत्कृष्ट कामगिरीसाठी दिला जातो.
परीक्षा दृष्टिकोन: National Energy Conservation Award – विजेते राज्य: आंध्र प्रदेश; क्षेत्र – ऊर्जा बचत, कार्यक्षम ऊर्जा व्यवस्थापन, BEE व Ministry of Power संदर्भ.
संरक्षण संबंधी बातम्या असलेल्या पोस्ट वाचण्यासाठी खालील लिंक वर क्लिक करा:2.आयएनएस निस्तारचे जलावतरण | INS Nistar Commissioned
3.भारत-अमेरिका यांच्यातील १० वर्षांचा संरक्षण फ्रेमवर्क करार | India and U.S. Sign 10-Year Defence Framework Pact
3.आंध्र प्रदेशातील व्हिझाग पोर्टने ‘इंडिया मेरीटाइम वीक’ २०२५ मध्ये मोठा करार केला | Vizag Port Signs Major Deals at India Maritime Week 2025
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा